MAGDALENA CIEMIERKIEWICZ
Magdalena Ciemierkiewicz, ur.1992 r., artystka wizualna, zajmuje się kontekstem
pogranicza polsko-ukraińskiego, skąd pochodzi. Stosując narrację
autobiograficzną oraz poprzez kontakt ze społecznościami lokalnymi, dociera
do mikrohistorii regionu — szczególnie tych, które włączają perspektywę
kobiet i mniejszości etnicznych. W 2023 roku rozpoczęła projekt dotyczący
Regionalnego Ukraińskiego Muzeum „Strywihor”, które zostało założone
przez Olenę Kulczycką w Przemyślu w 1932 roku. Wykorzystuje media takie
jak wideo, dźwięk, instalacja, grafika i tkanina artystyczna.
DARIA PULKOWSKA
Ukrainka z Przemyśla, pasjonatka kultury Nadsania, śpiewaczka, logopedka,
pracownica Domu Ukraińskiego.
Magdalena Ciemierkiewicz
Zielnik wideo
upamiętnienie Oleny Kulczyckiej
Ukraińska artystka Olena Kulczycka wraz z innymi działaczami założyła
w 1932 roku w Przemyślu Regionalne Ukraińskie Muzeum „Strywihor”, którego
zadaniem było chronić, upamiętniać i utrwalać ludową kulturę ukraińską
w regionie. W 1945 roku instytucja została zamknięta i do dziś jego
eksponaty znajdują się w muzealnych magazynach w Przemyślu.
W zbiorach „Strywihoru” znajdowały się między innymi bogate hafty krzyżykowe.
Niektóre z nich zanikają - po latach wyrazisty haft wykonany wełnianą
nicią zostaje zjedzony przez larwy moli, które pozostawiają nagie, „niezapisane”
płótno. Zjawisko to ma dla mnie wymiar symboliczny. Traktuję je jako
metaforę kulturowej amnezji, która obejmuje nie tylko oficjalną narrację historyczną,
ale często także myślenie o osobistej tożsamości.
Wyszywając odwracam postępujące zapomnienie poprzez odtwarzanie ukraińskich
haftów z terenów pogranicza. Płótno stopniowo pokrywa się zdobieniami,
których nie można już odtworzyć w pierwotnej formie. Przypominanie
staje się więc procesem twórczym, opartym o wyobraźnię, polegającym na
zszywaniu odłamków dawnej rzeczywistości w nową całość.
W formie haftowanych wzorów przenikają się powidoki dawnego pogranicza,
którego istotną część od zawsze stanowiła kultura ukraińska. Praca jest dla
mnie osobistym poszukiwaniem własnego kulturowego DNA na pograniczu
światów i w ich wzajemnym przenikaniu. Jest także próbą wzmocnienia widoczności
ukraińskiej historii w Przemyślu i we współczesnej Polsce.
Płótno lniane, które pokrywam haftem to autentyczna, prawie stuletnia tkanina
wykonana przez mieszkankę Cewkowa. Wszystkie etapy jego tworzenia,
zaczynając od zasiewu lnu, zbioru, przędzenia i tkania zostały wykonane
ręcznie.
Wyszywanie dokumentuję w postaci wideo, a proces ten jest łącznikiem
między mikrohistoriami pogranicza oraz ich wymiarem współczesnym.
Katarzyna Kostecka
Ołena Kulczycka
(1877-1967)
Artystka wszechstronna
Ołena Kulczycka urodziła się 15 września 1877 roku w Brzeżanach jako córka adwokata Lwa Kulczyckiego i Marii ze Stebelskich. Dzieciństwo Ołeny i jej rodzeństwa upłynęło w małych miasteczkach galicyjskich, w atmosferze dawnych zwyczajów i tradycji panujących wśród inteligencji ukraińskiej. Na kształtowanie się poglądów przyszłej artystki ogromny wpływ miał jej ojciec, który od najmłodszych lat zachęcał swoje dzieci do dostrzegania i rozumienia piękna, zaszczepiał w nich miłość do pracy i miejscowej ludności.
W 1894 r. ukończyła 8-letnią szkołę Sióstr Sakramentek we Lwowie. To właśnie w tym czasie zaczęła malować, a jej prace zauważone zostały przez tamtejszych nauczycieli rysunku. Naukę kontynuowała w Szkole Przemysłu Artystycznego, a około 1900 roku rozpoczęła edukację w prywatnej szkoły Stanisława Batowskiego i Romana Bratkowskiego. W 1903 roku wyjechała na studia do Wiednia do Wyższej Szkoły Przemysłu Artystycznego. W tym czasie uczelnia stała się ośrodkiem nowego stylu w sztuce, określanego mianem secesji. Nowe tendencje w sztuce wpłynęły na twórczość Ołeny Kulczyckiej, która zaczęła tworzyć w najróżniejszych technikach. Interesowała się grafiką, akwafortą a później także emalią.
W okresie studiów Kulczycka podróżowała po wielu ośrodkach artystycznych Europy – odwiedziła Wenecję, Monachium, Strasburg, Paryż i Londyn. Jednak to rodzime Karpaty stały się dla niej największą inspiracją. Podczas wyjazdów w okolice Kosowa zafascynowana otaczającą przyrodą i tamtejszym folklorem przyglądała się życiu codziennym Hucułów. To wtedy zrodziło się w niej ogromne zamiłowanie ukraińską kulturą ludową
Zwieńczeniem edukacji był dyplom uzyskany w 1907 roku, który dawał artystce prawo do nauczania rysunku w placówkach oświatowych, zaś w 1908 roku uzyskała uprawnienia pedagogiczne.
W 1909 roku opuściła Lwów i przeniosła się do Przemyśla, gdzie rozpoczęła nauczanie rysunku w Państwowym Seminarium Nauczycielskim (do 1938 roku). Wraz z matką i starszą siostrą Olgą, która także była artystką, zamieszkały w kamienicy Stanisława Giżowskiego (Rynek 28). Jeden z jej uczniów tak wspominał pobyt w ich mieszkaniu: Kiedy wszedłem do mieszkania Kulczyckiej, nie wiedziałem, na czym zatrzymać wzrok. Wszystko wydawało mi się tam wyjątkowo ładne, bo wcześniej nie widziałem tak urządzonego wnętrza. Na białych ścianach wisiały obrazy Kulczyckiej, stare ikony, wyszywane płótna i kilimy, na meblach leżały haftowane obrusy i ceramika. Wszystko było tak umiejętnie i ze smakiem rozstawione, że mieszkanie sprawiało wrażenie pałacu, choć zdaje się, że drogich mebli tam nie było. Bardzo jasne i czyste pokoje, wypełnione, ale nie przepełnione dziełami sztuki, swoim pogodnym nastrojem wywarły na mnie niezapomniane wrażenie. Z okien rozpościerał się widok na rynek i na wieżę katedry. Tę wysoką wieżę z barokowym zwieńczeniem i wielkim zegarem widać na niektórych akwafortach i akwatintach Kulczyckiej.
Nauczając w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Przemyślu oraz innych gimnazjach przemyskich równolegle zajmowała się działalność twórczą. Uważa się, że okres przemyski to czas rozkwitu talentu Kulczyckiej.
W jej twórczości znalazły się motywy etnograficzne, mitologiczne, religijne. Nierzadko odnosiła się także do sławnych kart z historii Ukrainy. Malowała obrazy olejne, pastele ale to głównie jej prace graficzne odniosły największy sukces. Doskonale posługiwała się technikami graficznymi, takimi jak: linoryt, drzeworyt, akwatinta, akwaforta, monotypia czy litografia. Zasłynęła jako autorka ponad tysiąca ilustracji książkowych, w tym książek dla dzieci. Zajmowała się także wzornictwem użytkowym. Projektowała i tworzyła kilimy, meble, biżuterię, świeczniki, wazony, lampy, stroje a nawet karty do gry.
W Przemyślu prowadziła aktywną działalność na rzecz społeczności ukraińskiej. Była główną inicjatorką powstania Ukraińskiego Regionalnego Muzeum „Strywihor” (1931). W zbiorach tej instytucji znalazło się ponad 10 tysięcy eksponatów z dziedziny archeologii, sztuki cerkiewnej oraz etnografii. W 1945 roku Muzeum zostało zlikwidowane przez polskie władze komunistyczne, a większość eksponatów przekazano do Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej.
W Przemyślu mieszkała do 1938 roku, następnie na stałe przeniosła się do Lwowa. W okresie powojennym (1945-1954) pracowała jako wykładowca w Ukraińskim Instytucie Poligraficznym.
Ołena Kulczycka zmarła 8 marca 1967 roku, w wieku 90 lat, została pochowana na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.
Opis do fotografii Ołena Kulczycka wśród organizatorów muzeum „Strywihor”. Siedzą ( od lewejdo prawej): Julian Szpytkowski , Ołena Kulczycka, Bohdan Zahajkiewicz. Stoją ( od lewej do prawej): M. Hnatyszczak, I. Zajac, M. Paszczuk, M. Zubrej , Przemyśl, 1931 r.